Muhtemelen Türkiye'de Tesla'yı ilk test edenlerden biriyim, eski takipçilerim 10 sene önce çektiğimiz Model S 85D videosunu ve övgülerimi hatırlar. Bundan 2.5 sene önce de, Tesla'nın "neden rakiplerinin bu kadar ilerisinde" olduğuna dair bir makale yazmıştım. Fiyat avantajı kaybolmadan önce de, tüm sorunlarına rağmen, Juniper Model Y en sık tavsiye ettiğim elektrikli otomobildi.

Ancak markanın son yıllarda inovatif ve müşteri odaklı bir otomotiv girişiminden, spekülatif ve iteratif bir teknoloji şirketine evrimini üzülerek izliyorum. Bu dönüşüm, Elon Musk'ın siyasi kariyeriyle de paralellik içeriyor ancak kendisini ayrı bir yazıda değerlendirmek gerekiyor.

Geçtiğimiz günlerde tanıtılan yeni Tesla Roadster, Musk'ın 2017'den bu yana oynadığı "cambaza bak" oyununun belki en iyi sahnesiydi. Hakikatlere geçmeden önce, bilmeyen ya da hatırlamayanlar için küçük bir tarih dersi:

"Jet Fadıl" lakaplı Fadıl Akgündüz, 1998 yılında kurduğu Jet-Pa Holding üzerinden Avrupa'daki gurbetçilerden yüksek kâr payı vaadiyle yüz milyonlarca Euro topladı ve 29 Ekim 1999'da Türkiye'nin ilk yerli otomobili olarak tanıttığı "İmza" projesini duyurup Siirt'te fabrika temeli attı. Ancak 2000 yılında hakkında kara para aklama ve nitelikli dolandırıcılık suçlamalarıyla soruşturma başlatılınca mal varlıklarına el konuldu ve Akgündüz yurt dışına kaçtı. 2002'de seri üretime geçeceği vaat edilen otomobil hiçbir zaman üretilmezken, Kasım 2002 seçimlerinde Siirt'ten bağımsız milletvekili seçilerek dokunulmazlık kazanan Akgündüz Türkiye'ye döndü. 2003'te Siirt seçimlerinin iptaliyle dokunulmazlığı kalkınca tutuklanarak 15 ay hapis yattı; Kasım 2006'da aldığı 4 yıl 2 aylık hapis cezası ise Yargıtay tarafından bozulunca dava zaman aşımından düştü.

1. Tutulmayan sözler

A. Roadster'ın 9+ yıllık yılan hikâyesi

• İkinci nesil Roadster, ilk kez 16 Kasım 2017'de tanıtıldı ve 2020’de seri üretime geçmesi hedefleniyordu. 15 Ekim 2026'da otomobili yeniden tanıtan Musk, bu kez üretimin 2028'de başlayacağını açıkladı. Bu gerçekleşirse ilk duyurudan üretime kadar 11 yıllık bir gecikme söz konusu olacak.

• Musk, 2017'de Roadster için 2+2 koltuk düzeni, 200 kWs batarya ve 1000 km menzil vaat ediyordu; bu hedef 2026'da ~480 km'ye indirildi. Ayrıca Rocket versiyonunda, ilave gaz tankına yer açmak için artık tek koltuk bulunuyor.

• Tesla 2017'de standart Roadster için 50.000, Founders Series için 250.000 dolar rezervasyon bedeli topladı; 2026'da Performance için yine 50.000, Thrust için 250.000 dolar kapora isteniyor.

• 2026 rezervasyon sözleşmesi, Roadster'ın geliştirme aşamasında olduğunu ve aracın ne zaman teslim edileceğinin, hatta teslim edilip edilmeyeceğinin bile garanti edilemeyeceğini belirtiyor.

• Müşteri belli şartlarda parasını geri isteyebilse bile, Tesla rezervasyon süresince ona faiz ödemiyor. Dolayısıyla dokuz yıllık bekleyiş yalnızca zaman kaybı değil; yatırılan sermaye açısından potansiyel fırsat maliyeti de yaratıyor.

• İade hakkı var, fakat bazı müşteriler paralarını almakta zorlandı. Marques Brownlee, sekiz yıl sonra 50.000 dolarlık Roadster rezervasyonunu iptal etmek istediğinde müşteri hizmetlerine ulaşmakta ve işlemi tamamlatmakta sorun yaşadı; ilk etapta eksik iade edilen 5.000 dolar sonradan ödendi. Sam Altman da 2025'te çalışmayan bir iade e-posta adresini kamuoyuyla paylaştı.

• Şirketin eski referans programında yeterli sayıda yeni Tesla müşterisi kazandıran kullanıcılar, bir veya iki Roadster'a hak kazanabiliyordu. Bu hakları elde eden müşteriler de Roadster'ın üretilememesi nedeniyle otomobillerini alamadı.

B. Gerçekleşmemiş diğer vaatler

• Solar Roof, 2016'da çalışmayan prototiplerle tanıtılmıştı: Tesla'nın gösterdiği güneş enerjili çatı kiremitleri işlevsel değildi. Musk'ın 2017'de kurulumların başlayacağı yönündeki açıklamasına karşılık şirketin o dönemde somut bir montaj planı bulunmadığı mahkeme kayıtlarına geçti.

• Tesla haftada 1.000 Solar Roof kurulumu hedefliyordu: 2022'de haftalık ortalama yalnızca 21 kurulum yapıldı, 2023 başına kadar ABD'deki toplam kurulum sayısı yaklaşık 3.000'di. Tesla, Ağustos 2026'da ürünün satışını sonlandırdı.

• 2019 Cybertruck tanıtımında 39.900 dolardan başlayan fiyat ve üst versiyon için 500 milin üzerinde menzil açıklanmıştı; bu özelliklerde bir Cybertruck satılmadı. Musk ayrıca 2025'te yıllık yaklaşık 250.000 adetlik üretim hızına ulaşmayı hedefliyordu; 2025 ABD satış adediyse yaklaşık 20.200 araç.

• 2024'te Cybertruck'ın gaz pedalı kaplamasının sıkışarak istenmeyen hızlanmaya neden olabilmesi, 2025'te ise dış gövde panelinin araçtan ayrılabilmesi nedeniyle geri çağırmalar yapıldı.

• Musk, 2022'de Cybertruck'ın nehirleri, gölleri ve sakin denizleri geçebilecek şekilde yüzebileceğini söyledi. Seri üretim araç ise sadece 81,5 cm derinliğe kadar sudan geçebiliyor.

• Musk, 2019'da 2020 sonuna kadar bir milyondan fazla Tesla'nın robotaksi olarak çalışabileceğini ve müşterilerin otomobillerinden yıllık 10.000–30.000 dolar pasif gelir elde edebileceğini açıkladı. Tesla sonradan sınırlı robotaksi hizmetleri başlattı; ancak müşterilerin araçlarından oluşan milyonluk sürücüsüz ağ kurulmadı.

• Musk, Ocak 2025'te yaklaşık 10.000 Optimus üretmeyi planladıklarını söyledi. Ocak 2026'da ise robotların hâlâ Ar-Ge aşamasında olduğunu ve Tesla fabrikalarında kayda değer ölçekte çalışmadıklarını kabul etti.

• Musk, 2020'de yaklaşık üç yıl içinde 25.000 dolarlık bir Tesla geliştireceklerini açıklamıştı; vaat edilen model gelmedi. Şirket ayrıca 2030 için yıllık 20 milyon araç hedefini daha sonra etki raporlarından çıkardı.

• Dojo, Tesla'nın yapay zekâ alanındaki önemli stratejik projelerinden biriydi. Ancak şirket, Ağustos 2025'te Dojo ekibini dağıttı.

2. Faydalı ya da kullanışlı mı?

• 'Uçabilen' Roadster, kamuya açık yollarda kullanıma onaylı değil:

- Performance: 2 koltuk, <1.6 sn 0-60mph, yol kullanımı için.

- Thrust: 2 koltuk, <0.9 sn 0-60mph, pist odaklı.

- Rocket: 1 koltuk, <0.59 sn 0-60mph, uçuş gösterisine özel.

Thrust'ın yol kullanımına uygunluğu ise kesinleşmiş değil. Dolayısıyla bir saniyenin altındaki hızlanma ve uçuş kabiliyeti, standart yol otomobilinin özellikleri değil. 

• Tesla'nın uçuş gösterisi, yetersiz güvenlik gerekçesiyle insan taşımayan bir prototiple yapıldı.

• Tesla, gösteride üç farklı mekanik konfigürasyona sahip prototip kullandı:

- Tamamlanmış iç mekânı bulunan, seri üretim hedefli prototip.

- Rampaya tutunma gösterisinde kullanılan, sızdırmazlık etekleri bulunan prototip.

- Havada takla atan, farklı bir iskelet yapısına ve süspansiyonlara sahip gösteri aracı.

Bunlar aynı donanıma sahip otomobiller değildi ve 'uçan' aracın batarya taşımadığına dair paylaşılan görseller mevcut.

• MotorTrend gazetecileri, tanıtımdan önce Roadster Thrust'ı iki saat inceledi. Tesla, görüşmede verilen batarya kapasitesi, fiyat ve temel versiyonun özellikleri hakkında sonradan bazı bilgilerin yayımlanmamasını istedi. MotorTrend batarya kapasitesiyle fiyatı gizlemeyi kabul etti, üretim durumunun henüz kesinleşmediğini de yazdı.

• Rocket'ta 600 litrelik depolama sistemiyle yaklaşık 250 kg gaz bulunuyor ve bu, tam güçte yaklaşık 1.9 saniyelik itişe yetiyor. Thrust versiyonunun 200 litrelik gaz tankıysa 5–6 saniyelik havada kalma süresi sağlıyor.

• Lars Moravy'nin açıklamalarına göre 200 litrelik Thrust tankının harici sistemle doldurulması yaklaşık 2–6 saat, Rocket'ın 600 litrelik toplam kapasitesinin doldurulması ise 6–7 saat sürüyor.

• Musk, tankların otomobil tarafından kendiliğinden doldurulabileceğini söyledi; ancak mühendislerin anlattığı mevcut sistem, harici bir yüksek basınçlı gaz kaynağına ihtiyaç duyuyor.

• 250 kg azotun atmosfer basıncından yüzlerce bara sıkıştırılması, ideal izotermal koşullarda dahi yaklaşık 37–40 kWs enerji gerektiriyor; gerçek kompresörün tüketimi daha yüksek olacaktır.

• Thrust'taki 200 litrelik tank bagaj bölümünü, Rocket'taki ek 400 litrelik tank ise yolcu koltuğunun bulunduğu alanı işgal ediyor.

• Tesla'nın açıklamasına göre dört fanın her biri yaklaşık 20 kW gücünde. Tam güçte 30 dakikalık çalışma teorik olarak 40 kWs elektrik tüketimi anlamına geliyor.

• Tesla'nın patentinde, hareketli eteklerin bozuk zemine göre geri çekilmesi ve taşların fanlara girmesini önlemek için filtre kullanılması gereksinimi anlatılıyor.

• 690 bar basınçlı tankların çarpışmada korunması, valflerin güvenli çalışması, yüksek hızlı gaz jetlerinin çevredekilere etkisi ve havada manevra sırasında yolcuların korunması ayrı mühendislik problemleri.

• CBS News'in sorusuna FAA, mevcut Tesla Roadster'ın hava aracı tanımına girmediğini söyledi.

• MotorTrend'in incelediği araçta sabit bir ön cam sileceği bulunmuyordu; Tesla, yağmurda ihtiyaç duyulursa elle takılabilen silecek kolu tasarladığını açıkladı.

3. Yeni ya da yenilikçi mi?

A. Fanlarla yere basma ve ters sürüş

• Chaparral 2J, 1970'te iki büyük fanla gövde altındaki havayı tahliye ederek arabayı zemine yapıştırıyordu.

• Brabham BT46B, 1978'de gövde altında negatif basınç oluşturan fan teknolojisiyle Formula 1 yarışı kazandı.

• McLaren F1, 1994'te fan destekli aerodinamiği yolda kullandı: Gövde altındaki iki küçük elektrikli fan, difüzördeki hava akışını iyileştiriyordu.

• Gordon Murray T.50, 2023'te fanlı aerodinamiği seri üretime taşıdı: Aracın arkasındaki 400 mm çapında fan, uygun modda yere basma kuvvetini %50 artırabiliyor.

• McMurtry Spéirling, 2022'de fan sistemiyle Goodwood rekorunu kırdı (39.08 saniye) ve Nisan 2025'te içerisinde insan bulunan bir otomobille ters sürüş gerçekleştirdi.

B. Gaz iticileriyle kontrollü hareket ve uçuş

• NASA, 1973'te Skylab'de yüksek basınçlı azot iticileri kullanıyordu.

• Lockheed Martin, 2008'de iticilerle 20 saniyelik havada kalma gösterisi yaptı.

• Bell Rocket Belt, 1960'larda insanlı ve 21 saniyelik uçuş gerçekleştirebiliyordu.

Yani...

Yeni değil, faydalı değil, kullanışlı değil; üretilip üretilmeyeceği de belli değil. Peki tüm bu cambazlığın amacı nedir?

BYD'nin global satışlarda Tesla'yı ilk kez geçtiği 2023 sonundan bu yana Musk, artık bir gerçeğin farkında: Ulaşılabilir EV'ler savaşında Çinlilerle baş etmesi mümkün değil. Artık daha premium ve niş ürünlerle fark yaratmak zorunda.

Roadster'ı da basitçe uzun menzilli ve çok hızlı ama 2017 konsepti gibi geleneksel bir elektrikli spor otomobil olarak tanıtsaydı, Uzak Doğu'dan birilerinin ertesi gün aynı tasarımla ama daha iyi teknik verilerle ve yarı fiyatına kopyasını çıkaracağının farkındaydı. Ama sahibi olduğun uzay keşif teknolojileri şirketinin roketlerini arabana koymak? İşte bunu sadece Elon Musk yapabilir.

Daha önemlisi şu:

Son 48 saattir, otomobillerle alakalı-alakasız herkes Tesla Roadster'ı konuşuyor. İki haftada bir makale yazan ben, rutinimi bozarak apar topar bilgisayar karşısına geçip Pazar günümü bu içeriği üretmeye ayırdım.

İşte Musk'ı sırrı da burada: Sözünde durmasa da, tanıttığı ürünün bir işlevi olmasa da; herkesi hakkında konuşturarak, milyonları peşine takarak, dünyanın tepesinde kalmayı bir şekilde beceriyor – şimdilik.